Αρχαία Ιστορία
Η Αίγειρα ή Αίγιρα είναι αρχαία πόλη της Αχαΐας (με επίνειο που λεγόταν επίσης Αίγειρα) και βρίσκεται πλησίον της βορειότερης άκρης του όρους Ευρωστίνης, στα σύνορα μεταξύ Κορινθίας και Αιγιαλείας. Ακριβέστερα, εντοπίζεται στη σημερινή θέση Παλαιόκαστρο, όπου βρέθηκαν ίχνη αρχαίων ερειπίων. Επίσης, τα ερείπια του λιμανιού της Αίγειρας έχουν βρεθεί στα Μαύρα Λιθάρια.
Πρώτος ερευνητής υπήρξε ο Γουίλιαμ Ληκ, Άγγλος αρχαιολόγος του περασμένου αιώνα. Ένας άλλος αρχαιολόγος, ο Αυστριακός Βάλτερ, έχοντας ως οδηγό τα «Αχαϊκά» του Παυσανία (κεφ. 26, παρ. 4), ανακάλυψε τα θεμέλια μικρού ναού του Διός, καθώς και την κεφαλή του καθήμενου αγάλματος του θεού, η οποία σήμερα βρίσκεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας.
Τη μεγάλη εκπολιτιστική και εμπορική ακμή της Αίγειρας μαρτυρούν πολλά μνημεία που περιγράφονται από τον Παυσανία. Χαρακτηριστικότερο μνημείο ήταν το άγαλμα της θεάς Τύχης, η οποία κρατούσε με το ένα χέρι το κέρας της Αμάλθειας και με το άλλο τον φτερωτό Έρωτα. Ο συμβολισμός του μνημείου έγκειται στο γεγονός ότι η ανάπτυξη του ερωτικού συναισθήματος ευνοείται από την άνεση και την καλοζωία.
Σύμφωνα με βάσιμες υποθέσεις, η Αίγειρα ταυτίζεται με την ομηρική πόλη «Υπερησίη», ενώ η μετονομασία της έλαβε χώρα στις αρχές του 7ου π.Χ. αιώνα.
Κατά μία παράδοση, η Υπερησίη μετονομάσθηκε σε Αίγειρα επειδή καλυπτόταν από δάση αιγείρων (λεύκων). Μια άλλη παράδοση αναφέρει ότι, κατά τον πόλεμο μεταξύ της Υπερησίης και της Σικυώνας, οι κάτοικοι της Υπερησίης, ευρισκόμενοι σε μειονεκτική θέση, επινόησαν το ακόλουθο τέχνασμα: Μάζεψαν τις αίγες (κατσίκες) της περιοχής και τοποθέτησαν στα κεφάλια τους δάδες τις οποίες άναψαν κατά τη διάρκεια της νύχτας. Οι Σικυώνιοι πίστεψαν ότι τους επιτίθενται πολυπληθή στρατεύματα και έλυσαν αμέσως την πολιορκία. Τότε, οι κάτοικοι της Υπερησίης ονόμασαν την πόλη Αίγειρα προς τιμήν των αιγών.
Στον χώρο όπου βοσκήσει η καλύτερη από τις αίγες, ιδρύθηκε το ιερό της Αγροτέρας Αρτέμιδος και τα λοιπά μνημεία που αναφέρονται από τον Παυσανία.
Παρά την παραπάνω παράδοση, η επικρατέστερη εκδοχή για την ονοματοδοσία της Αίγειρας αναφέρει ότι η ετυμολογία της ρίζας μαρτυρά μια πόλη που βρισκόταν σε περιοχή με άφθονα νερά. Το τωρινό όνομα δόθηκε όταν ακόμα οι Ίωνες ήταν εγκατεστημένοι στην περιοχή. Κατά την 23η Ολυμπιάδα (688 π.Χ.), ολυμπιονίκης στο αγώνισμα του Σταδίου ήταν ο Ικάριος (ή Ίκαρος) ο Υπηρεσιεύς. Κατά την 126η Ολυμπιάδα (272 π.Χ.), ολυμπιονίκης στο αγώνισμα της Πάλης Παίδων ήταν ο Κρατίνος ο Αιγειράτης· τα ονόματά τους έχουν δοθεί σε οδούς της παραλιακής κοινότητας.
Το αρχαίο θέατρο της Αίγειρας
Η καταστροφή της πόλης συντελέσθηκε σε άγνωστη χρονική περίοδο, πιθανώς μετά από πλημμύρα. Τον Αύγουστο του 1972, μετά από διακοπή 45 ετών, άρχισαν εκ νέου οι ανασκαφές στα ερείπια της αρχαίας Αίγειρας από το Αυστριακό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο της Αθήνας. Οι ανασκαφές διεξήχθησαν σε τέσσερα σημεία: στον χώρο της Ακρόπολης, στο αρχαίο θέατρο, στα ερείπια του ναού του Δία και στον ενδιάμεσο χώρο.
Στον χώρο της Ακρόπολης βρέθηκαν αρχαία κτίσματα και πολυάριθμα όστρακα που χρονολογούνται από τη Μυκηναϊκή περίοδο μέχρι τους Ρωμαϊκούς χρόνους. Επίσης, αποκαλύφθηκε τμήμα του θεάτρου με τις κερκίδες του, οι οποίες είναι λαξευμένες σε επικλινή βράχο. Πλησίον του θεάτρου αποκαλύφθηκε αρχαίο κτίσμα, στη δεξιά πλευρά του οποίου υπάρχουν λαξευμένοι λάκκοι που μοιάζουν με ποτίστρες ζώων. Βορειοδυτικά του θεάτρου αποκαλύφθηκε κεραμικός κλίβανος και περισυλλέγησαν αγγεία, πολλά εκ των οποίων χρονολογούνται στη Γεωμετρική περίοδο. Δυτικά του θεάτρου αποκαλύφθηκε μωσαϊκό από χαλίκια ποταμού με διάφορες παραστάσεις, καθώς και κιονόκρανο Ιωνικού ρυθμού.
Νεότερη Ιστορία
Οι πρώτοι κάτοικοι της σύγχρονης Αιγείρας προήλθαν από τα Αρφαρά, τη Βελλά, τη Βεργουβίτσα και άλλα ορεινά χωριά της ανατολικής Αιγιαλείας, αλλά και από τη Ρούμελη και την Ήπειρο. Τα πρώτα σπίτια άρχισαν να χτίζονται γύρω στο 1887, την εποχή που καθιερώθηκε η στάση του σιδηροδρόμου. Στη στάση αυτή δόθηκε η ονομασία «Αιγείρα» από την αρχαία πόλη.
Με επίκεντρο τον σταθμό αναπτύχθηκε οικιστική και εμπορική κίνηση. Η Αιγείρα απογράφηκε για πρώτη φορά ως αυτοτελής οικισμός το 1907 με 125 κατοίκους. Έως το 1920 ο πληθυσμός αυξήθηκε στους 261. Τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα, η Αιγείρα παρέμενε ένας μικρός παραθαλάσσιος οικισμός που εκτεινόταν από τον Θολοπόταμο ως τον Κριό ποταμό, με τους περισσότερους κατοίκους να διαμένουν εκεί εποχιακά.